Phi-li-tin. dân Philistins (kẻ di dân).
I. Gốc tích.-- Gốc tích dân Phi-li-tin thế nào không thể biết được, nhưng rất quan hệ để tỏ ra những chuyện chép trong Kinh Thánh là có thật và đáng tin. Trong Sáng thế ký 10:14 (I Sử ký 1:12), dân nầy được kể chung với các chi họ khác trong Mích-ra-im (Ai-cập) là dòng dõi của Cham, là anh em họ của những người Ba-by-lôn đời thái cổ (câu 6). Người ta nói dân nầy là một nhánh của họ Cách-lu-him, tức "những người cạo đầu," một thói tục của người Phê-ni-xi (song đối với người Hê-bơ-rơ thì cấm), ấy theo một bức tranh vào đời Thothmès III, thế kỷ thứ XVI T.C.. Ðời Áp-ra-ham, chỗ đất vua A-bi-mê-léc cai trị gọi là xứ Phi-li-tin (Sáng thế ký 21:32). Cứ như A-mốt 9:7 nói, thì biết Phi-li-tin và Cáp-tô-rim vốn là anh em (Sáng thế ký 10:14; Phục truyền luật lệ ký 2:23; Giê-rê-mi 47:4). Xứ họ Cáp-tô-rim (tức "xứ trên bờ biển") là đảo Cơ-rết (Phục truyền luật lệ ký 2:23). Họ Cáp-tô-rim đã thấy dân Avim ở đó trước, sống trong "những hàng rào" gần Ga-xa và đã tuyệt diệt dân đó. Một thuyết khác nói Cáp-ba-đốc trong xứ Tiểu A-si là Cáp-tô, song không chắc chắn.
II. Tôn giáo.-- Theo Cựu Ước và những đài kỷ niệm, người Phi-li-tin là dân thuộc dòng Sem, và thờ hai vị thần Ba-by-lôn: Ða-gôn (I Sa-mu-ên 5:2), và Át-tạt-tê (31:10), và Ba-anh Xê-bụt (II Các vua 1:2). Cả hai thần đều được thờ lạy rất sớm trong Ba-by-lôn, cả hai đều có tên A-cát, chớ không từ căn nguyên dòng Sem. Trong tiếng nói dòng Sem, Ða-gôn tức là "thóc lúa," một văn sĩ Hy-lạp Phê-ni-xi cho rằng thuật làm cho thóc lúa mọc lên là do thần đó song căn nguyên tên là Ðagan (trên chữ a thứ hai có dấu -), tiếng A-cát Ða là "phần trên của một người" và gan có lẽ nghĩa là "một cá lớn." Dân A-sy-si đều biết thần hình người mới đó, và coi như có quan thiệp với thần Ea (hải thần) mà Sanh-chê-ríp thờ lạy khi người xuống tàu qua vịnh Ba-tư. Như vậy, Ða-gôn có lẽ là một danh hiệu của thần Ea ("thủy thần") mà Bérosus Oannes gọi là U-ha-na, ("chúa của loài cá") và nói là từ ở vịnh đó. Sau ta đọc rằng tượng thần Ða-gôn ở Ách-đốt ngã xuống (I Sa-mu-ên 5:4), đầu và tay gãy rời ra, và chỉ còn phần cá lớn. Như Át-tạt-tê được thờ trong chính xứ Phi-li-tin, tên nữ thần đó là một tiếng A-cát Istar (thần dựng nên ánh sáng), một tên của nữ thần mặt trăng và sau đặt cho hành tinh Vénus.
III. Lịch sử dân Phi-li-tin.-- Khi người Y-sơ-ra-ên bỏ xứ Ai-cập, con đường gần nhứt là đi qua xứ Phi-li-tin, song những tôi mọi mới được giải phóng không đủ dũng cảm để chiến đấu dọc đường qua một xứ mà dân ưa chiến tranh như vậy, nên Chúa phải chỉ cho Y-sơ-ra-ên con đường khác (Xuất Ê-díp-tô ký 13:17,18). Giô-suê không đi chiếm xứ Phi-li-tin, là dân có năm thành lũy kiên cố, tên chép liền với nhau là: Ga-xa, Ách-đốt, Ách-ca-lôn, Gát, Éc-rôn, mỗi thành có một vua cai trị (Giô-suê 13:2,3; Các quan xét 3:3). Quan xét Sam-ga đã đánh giết 600 người Phi-li-tin bằng một cây đót bò (3:31). Không lâu sau đó, Y-sơ-ra-ên, vì cớ thờ hình tượng, bị phó vào tay người Phi-li-tin (10:6,7). Họ được giải thoát (10:11), song lại phạm tội và cũng bị dân đó cai trị 40 năm. Rồi đó, họ được giải cứu bởi Sam-sôn, song cuối cùng Sam-sôn chết (14:-16:).
Rất sớm trong chức vụ của Sa-mu-ên, dân Phi-li-tin đánh bại người Y-sơ-ra-ên, trong số đó có hai con trai của Hê-li: là Hóp-li và Phi-nê-a đều chết. Người Phi-li-tin cũng cướp hòm giao ước Ðức Chúa Trời và giữ bảy tháng. Song vì cớ hòm giao ước,Ðức chúa Trời giáng họa trên họ nên họ gởi trả về xứ người Y-sơ-ra-ên (I Sa-mu-ên 4:-6:). Hai mươi năm sau, Sa-mu-ên cầu nguyện, Ðức Giê-hô-va khiến sấm sét nổ vang trên đạo binh Phi-li-tin, khiến họ thua chạy, thì Sa-mu-ên dựng một hòn đá tại đó và đặt tên là Ê-bên Ê-xe, hòn đá cứu giúp, vì Ðức Giê-hô-va đã cứu giúp Y-sơ-ra-ên (I Sa-mu-ên 7:3-12) ấy thật là một sự đắc thắng lớn trên người Phi-li-tin. Dân Phi-li-tin bị bắt phục, trong đời Sa-mu-ên chẳng còn xâm lấn địa phận Y-sơ-ra-ên nữa. Dầu vậy, sự xâm lấn bởi người Phi-li-tin vẫn là một mối hăm dọa. Song dân Y-sơ-ra-ên đã lấy lại được các thành người Phi-li-tin chiếm lấy, từ Éc-rôn đến Gát, khôi phục lại cả miền Shephelah tức miền đồng bằng (7:13,14). Quyền của người Phi-li-tin chẳng bao giờ thấy mạnh hơn như ở trong đời Sau-lơ (I Sa-mu-ên 10:5; 12:9). Sau-lơ và con người là Giô-na-than đánh dân Phi-li-tin tại Ghê-ba, Mích-ma, và các nơi khác (13:1-23; 14:47,52; 23:27,28; 24:1). Song khỏi ít lâu người Phi-li-tin lại đến và Gô-li-át, người đã bị Ða-vít giết, là một lực sĩ của người Phi-li-tin từ đạo binh mình đi ra, và dàn trận trong địa phận Do-thái (17:1-58; 18:6; 19:5; 21:9; 22:10). Sau đó, mấy lần Ða-vít giao chiến cùng dân Phi-li-tin (18:17-21,25,27,30; 19:8; 23:1-5), song cuối cùng sợ sa vào mưu kế của Sau-lơ nên đã hai lần trốn trong xứ người Phi-li-tin (21:10-15; 27:-29:; Thi Thiên 56 đầu đề). Lần thứ hai, A-kích ban Xiếc-lác cho Ða-vít, là đất từ trước vẫn ở trong tay người Phi-li-tin (I Sa-mu-ên 27:6). Khi ta xem trên bản đồ thì thấy dân Phi-li-tin đã vào tận trung tâm xứ Ca-na-an khi dân đó đánh bại người Y-sơ-ra-ên, giết Sau-lơ và con người là Giô-na-than tại Ghinh-bô-a (28:4; 29:11; 31:1-13; I Sử ký 1:10-14). Ða-vít được thành công hơn vua trước mình là Sau-lơ, dẹp xong những cuộc ngoại xâm của người Phi-li-tin bằng nhiều trận (II Sa-mu-ên 3:18; 5:17-25; 8:1,12; 19:9; 21:15-22; 23:9-17; I Sử ký 11:12-19; 14:8-17; 18:1,11; 20:4,5). Sau khi Ða-vít chết, ít thấy nói đến dân Phi-li-tin, như quyền lực họ đang suy tàn. Ðời Na-đáp, con Giê-rô-bô-am I, và mấy vua cai trị ngắn ngủi, dân Y-sơ-ra-ên vây Ghi-bê-thôn là một thành của người Phi-li-tin (I Các vua 15:27; 16:15). Dân Phi-li-tin biếu lễ vật cho Giô-sa-phát (I Sử ký 17:11); song họ xông vào Do-thái trong đời con kế tự Giô-sa-phát là Giô-ram (21:16), và cả trong đời A-cha (28:18). Ô-xia và Ê-xê-chia đã xông hãm đất Phi-li-tin và được thành công (II Các vua 18:8; II Sử ký 26:6,7). Các tiên tri thường ngăm đe dân Phi-li-tin sẽ bị đoán phạt (Ê-sai 11:14; Giê-rê-mi 25:20; 47:1-7; Ê-xê-chi-ên 25:15-17; A-mốt 1:6,8; Áp-đia 19; Sô-phô-ni 2:4-5; Xa-cha-ri 9:3,7).
Theo các sách Apocryphes, nhiều người Phi-li-tin đi theo Georgias, một quan tướng Sy-ri của Antiochus Épiphanes, trong cuộc xâm lấn Do-thái. Sau Do-thái Macchabée chiếm thành Azotus (Ách-đốt), và các thành dân Phi-li-tin. Jonathan Macchabée dốt thành Azotus luôn với đền thờ thần Ða-gôn và thành Ách-ca-lôn. Cũng thiêu hủy ngoại ô thành Ga-xa, và không đốt nữa khi dân nghe lời mà đầu hàng. Người Phi-li-tin không có nói đến tên trong Tân Ước và dường như cuối cùng đã lẫn vào dân Do-thái.
Có một lần biển Ðịa-trung-hải được gọi là biển Phi-li-tin (Xuất Ê-díp-tô ký 23:31).